Ziggurat – Các kim tự tháp Lưỡng Hà cổ đại

0
384

Ngoài kim tự tháp Ai Cập, rất nhiều khu vực trên khắp thế giới đều có các kiến trúc dạng kim tự tháp với nhiều nét tương đồng. Trong đó có Ziggurat – Các kim tự tháp Lưỡng Hà. Các kim tự tháp này có hình dạng giống kim tự tháp Ai Cập, hoặc hình bậc thang, hoặc hình trụ xoắn ốc, niên đại rất cổ xưa, với trình độ xây dựng rất cao.

Lưỡng Hà là tên gọi của một vùng địa lý và của một nền văn minh ở nơi gồm lãnh thổ Iraq, đông Syria, đông nam Thổ Nhĩ Kỳ, và tây nam Iran hiện đại. Từ “Lưỡng Hà” (mesopotamia) được tạo ra trong một thời kỳ khi Hy Lạp và không có mốc biên giới rõ ràng. Vùng diện tích màu xanh trong hình biểu thị cho phần lãnh thổ ước chừng của khu vực địa lý này.

Khu vực Lưỡng Hà

Ziggurat là các công trình kiến trúc có dạng kim tự tháp bậc thang, có tầm quan trọng to lớn đối với người Sumeria, người Babylon và người Assyria tại vùng Lưỡng Hà cổ đại. Các Ziggurat đã được xây dựng ngay từ 5.000 năm trước.

Ziggurat, theo ngôn ngữ của người Akkad cổ đại thuộc đế chế Babylon xưa, có nghĩa là “tòa nhà vươn cao”. Chúng có hình dạng của một kim tự tháp bậc thang với nhiều hành lang bằng đá chia theo nhiều cung bậc.

Ziggurat của người Sumer tại Ur, Iraq, thuộc khu vực Lưỡng Hà xưa. Trên: Ảnh chụp vào thế kỷ trước. Dưới: Ảnh phục chế của ziggurat này.
Ziggurat của người Sumer tại Ur, Iraq, thuộc khu vực Lưỡng Hà xưa. Trên: Ảnh chụp vào thế kỷ trước. Dưới: Ảnh phục chế của ziggurat này.
Ziggurat của người Sumer tại Ur
Ziggurat của người Sumer tại Ur, nhìn từ trên cao
Ziggurat ở Agargoaf, Iraq
Ziggurat ở Agargoaf, Iraq. Hai chấm trắng bên dưới góc phải là 2 du khách.
Ziggurat Samara
Ziggurat Samara là loại ziggurat tạo hình xoắn ốc.
“Tháp Babel” được nhắc đến trong Sáng Thế ký.
Ziggurat nổi tiếng nhất chính là “Tháp Babel” được nhắc đến trong Sáng Thế ký.
Ziggurat Chogha-Zanbil
Ziggurat Chogha-Zanbil của vương quốc Elamite thuộc vùng Lưỡng Hà cổ đại, nhìn từ phía trước.
Ziggurat Chogha-Zanbil của vương quốc Elamite thuộc vùng Lưỡng Hà cổ đại .
Ziggurat Chogha-Zanbil của vương quốc Elamite thuộc vùng Lưỡng Hà cổ đại, nhìn từ phía trên .

Các Ziggurat có thể vươn cao từ 2 tới 7 tầng, được xây trên những nền đất hình chữ nhật, hình bầu dục hoặc hình vuông. Ziggurat được xây bằng gạch phơi nắng và gạch nung. Mặt ngoài các Ziggurat thường được tráng những lớp men có các màu sắc khác nhau, có lẽ mang một ý nghĩa thiên văn nhất định. Khác với kiến trúc kim tự tháp Ai Cập, đỉnh của các ziggurat thường bằng phẳng, khá đa dạng: hình chữ nhật, hình bầu dục hoặc hình vuông. Loại ziggurat phổ biến nhất có các lối đi hướng lên phía những chiếc cổng và sau cùng dẫn đến một ngôi đền ở trên đỉnh. Còn có loại ziggurat với đường dẫn lên đỉnh có tạo hình kiểu xoắn ốc. Bên trong các Ziggurat có những hệ thống thang nâng dẫn đến nhiều tầng khác nhau.

Ziggurat nổi bật và nổi tiếng nhất có lẽ là Ziggurat Lớn ở Ur và Khorsabad ở khu vực Lưỡng Hà.

Ziggurat Lớn, tại Ur
Ziggurat Lớn, tại Ur, có niên đại khoảng 4100 năm tuổi.

Ziggurat không phải là những nơi để thờ cúng tế lễ, mà được cho là nơi ở của các “vị Thần”. Một điểm đặc biệt là chỉ các thầy tế mới được phép vào bên trong Ziggurat. Họ là những người có quyền lực rất lớn trong xã hội Lưỡng Hà cổ đại.

Sialk Ziggurat, nằm tại Kashan, Iran

Sialk Ziggurat, nằm tại Kashan, Iran được xem là Ziggurat cổ xưa nhất. Ziggurat này có mô típ trang trí khá đơn giản ở phần bệ đáy, mô tả những dấu ấn toán học lỗi lạc của một thời kỳ. Ziggurat này được xây thành 3 tầng, và tọa lạc trên đỉnh là một ngôi đền.

Ziggurat Sialk với niên đại vào khoảng 5.000 năm tuổi, ở Kashan, Iran.
Ziggurat Sialk với niên đại vào khoảng 5.000 năm tuổi, ở Kashan, Iran.

Đến nay người ta mới biết được 32 ziggurat ở vùng Lưỡng Hà xưa. 4 ziggurat ở Iran, còn hầu hết nằm tại Iraq ngày nay. Ziggurat được khám phá gần đây nhất là ziggurat Sialk tại miền trung Iran. Nó là ziggurat cổ xưa nhất với niên đại được cho là khoảng 5.000 năm trước. 1 trong số những ziggurat được giữ gìn tốt nhất là ziggurat Choqa Zanbil tại miền tây Iran, may mắn còn tồn tại sau cuộc chiến Iran-Iraq vào những năm 1980 khiến nhiều di tích khảo cổ bị phá hủy.

Thiết kế của ziggurat khá đa dạng, loại đơn giản chỉ có phần đế và một ngôi đền bên trên. Còn loại phức tạp tinh vi là những kỳ công toán học và xây dựng, với nhiều tầng sân thượng và một ngôi đền tọa lạc trên đỉnh chóp.

Một ví dụ loại ziggurat đơn giản là “Ngôi đền Trắng” tại Uruk, ở vùng đất Sumer cổ đại.

Tàn tích của ziggurat “Ngôi đền Trắng” tại Uruk
Tàn tích của ziggurat “Ngôi đền Trắng” tại Uruk
Ziggurat Marduk của Babylon còn có tên tiếng Sumer là Etemenanki
Ziggurat Marduk của Babylon còn có tên tiếng Sumer là Etemenanki

Ví dụ về loại ziggurat vĩ đại: ziggurat Marduk, hay là Etemenanki của Babylon cổ đại. Thật không may, kiến trúc to lớn này đã bị hư hoại rất nhiều, nhưng các khám phá khảo cổ và ghi chép lịch sử cho thấy ziggurat này có 7 tầng màu sắc khác nhau, và ngôi đền trên đỉnh vô cùng cân đối và mỹ lệ. Tuy nhiên, người ta đã khám phá ra 1 điều kỳ lạ: ziggurat Etemenanki này có phần lõi là tàn tích của các ziggurat và các cấu trúc còn cổ xưa hơn nhiều (hiện nay vẫn không xác định được niên đại của chúng).

Nhà nghiên cứu Joseph Campbell trong bộ sách “Mặt nạ của thần” đã nói rằng, các ziggurat đã xuất hiện trong suốt một thời kỳ hoàng kim của văn minh và khoa học. Nhiều nền văn minh cao đã xuất hiện đột ngột, với những hiểu biết về thiên văn học và lịch pháp, sử dụng bánh xe và chữ viết, vv…

Kim tự tháp Ziggurat ở thung lũng Lưỡng Hà, Iran
Kim tự tháp Ziggurat ở thung lũng Lưỡng Hà, Iran
Mô hình một Ziggurat ở Iran
Mô hình một Ziggurat ở Iran

Theo học giả Herodotus nổi tiếng Hy Lạp cổ đại, đỉnh của mỗi Ziggurat là một “ngôi đền”, nhưng không có cái nào tồn tại đến ngày nay.

Kim tự tháp Ziggurat ở Lưỡng Hà do người Sumer, Babylon, và Assyria cổ đại xây dựng đã từng là dạng kiến trúc phổ biến.
Kim tự tháp Ziggurat ở Lưỡng Hà do người Sumer, Babylon, và Assyria cổ đại xây dựng đã từng là dạng kiến trúc phổ biến.
Ảnh minh họa Vườn treo Babylon
Ảnh minh họa Vườn treo Babylon

Lưỡng Hà là một trong những nền văn minh xuất hiện sớm nhất mà nhân loại biết đến, có trình độ phát triển về mọi mặt như khoa học, xã hội, văn hóa, nghệ thuật,… rất cao. Hiện nay vẫn có những cuộc luận chiến về vấn đề tại sao nền văn minh này cùng với các nền văn minh cổ Ấn Độ, cổ Trung Hoa, cổ Ai Cập, … đều xuất hiện rất sớm và đột ngột trong một khoảng thời gian gần như khớp nhau và có trình độ phát triển siêu đẳng, không chỉ so với phần còn lại của thế giới thời đó. Nhiều người cho rằng họ đều là hậu duệ của một nền văn minh bí ẩn, từng một thời phát triển huy hoàng rộng khắp nhưng đã bị diệt vong trong một biến cố toàn cầu.

Theo dkn.tv

Xem thêm:

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây