Trận Tours, năm 732: Bước ngoặt ngăn bước Đạo Hồi vào châu Âu

125

Trận Tours, năm 732 giữa người Frank (Charles Martel) với người Moor (Abd ar Rahman).  Với chiến thắng của người Frank ảnh hưởng đến sự sống còn của đạo Cơ Đốc và nền văn minh phương Tây.

Cảnh giao chiến trong trận Trận Tours, năm 732.
Cảnh giao chiến trong trận Trận Tours, năm 732. Ảnh: Wikipedia

Đạo Hồi tiến xa

Trong 100 năm, những người con trai của nhà Tiên tri đã chinh phục hầu hết thế giới đã được người ta biết đến. Từ Arabia – một vùng đất cằn cỗi có ít nguồn tài nguyên – họ đã tràn qua Syria, Mesopotamia và Persia tới tận biên giới Trung Quốc. Về hướng khác, họ đã chinh phục Ai Cập và phần còn lại của Bắc Phi, vượt qua eo biển Gibraltar và sau đó chiến thắng Tây Ban Nha chỉ trong một năm. Đế quốc rộng lớn và hùng mạnh Trung Quốc đã ngăn cản bước tiến của người A Rập. Đế quốc La Mã phương Đông được tổ chức chặt chẽ cũng chống lại người A Rập. Tuy nhiên, đạo Hồi vẫn tiếp tục lan rộng. Những tín đồ Hồi giáo Moor tiến sâu hơn vào trong châu Phi. Những người Moor khác nhìn vào những cánh đồng màu mỡ một thời là của người Roman Gaul. Những người Hồi giáo nghĩ chiến thắng của đạo Hồi đã chứng tỏ rằng Chúa ủng hộ họ và dường như Chúa đã chọn cho họ hướng đi vượt qua Pyrenees tới Gaul.

Người Gaul có thể làm được bất cứ việc gì ngoại trừ việc tổ chức. Người Visigoth đã đánh bại La Mã và chiếm được lãnh thổ La Mã, nhưng họ lại bị người Frank đánh tan tác và bị đẩy vào Tây Ban Nha, mà chỉ người Moor mới chinh phục được Tây Ban Nha. Những vị vua người Frank của vương triều Merovingian, vốn thuộc về dòng dõi của một thủ lĩnh đã góp phần đánh bại Attila (xem trận Chalons, năm 451), đã suy đồi thành những kẻ ăn chơi vô tích sự, lãng phí quyền lực của họ. Lúc này, Gaul và khu vực liền kề của người German đã rối loạn bởi chiến tranh giữa các lãnh địa của nam tước. Người Frank là những người chiếm ưu thế hơn. Họ giành được quyền lực bằng hai cách. Đầu tiên, họ trở thành tín đồ Cơ Đốc, thay vì Arian, Thiên chúa giáo, theo tôn giáo được người dân Gaul sùng bái. Thứ hai, họ vẫn giữ được truyền thống bộ binh từ thời cổ đại của họ. Những người German khác xâm lược đế quốc La Mã phần lớn là những kị binh. Hết lần này đến lần khác, sự bố trí dàn trận của bộ binh người Frank đã đánh bại kị binh. Chỉ những người Hung Nô đầu tiên và những người ở đế quốc La Mã phương Đông dưới sự chỉ huy của Narses (xem trận Busta Gallorum, năm 552) mới tìm thấy lời giải cho những chiến thuật của người Frank. Mặc dù người Frank chỉ có một dân tộc, nhưng họ không chỉ nắm giữ một đất nước. Họ khiến nhiều vị vua khác phải ghen tị. Và các dân tộc khác của người German không phải không còn tồn tại. Đó là dân tộc Visigoth ở phía nam và Swabians cùng với Bavaria ở phía đông. Bên ngoài vùng đất của vương triều Merovingian, còn có những người Saxons ngoại giáo và người Đan Mạch ở phía bắc, những người này luôn thích gây chiến trên biên giới. Tóm lại, người Gaul dường như có điều kiện thuận lợi hơn người Tây Ban Nha để đi xâm chiếm nước khác.

Người Hồi giáo đi xâm chiếm đã bắt đầu theo cách thông thường: bằng những cuộc đột kích cướp bóc. Người Moor là hậu duệ của dân tộc Numidia của Hannibal, luôn luôn thích việc cướp bóc. Nhưng những cuộc đột kích cướp bóc còn có mục đích khác: họ làm yếu đi khả năng lãnh đạo và khiến dân cư của nước đối địch khiếp sợ.

Musa – người đã chiến thắng Tây Ban Nha – bắt đầu đột kích người Gaul vào năm 711 ngay sau khi phá hủy vương quốc của dân tộc Visigoth. Tiếp theo việc đột kích là xâm chiếm. Năm 719, người Moor đánh chiếm Narbonne, năm 725 họ chiếm Carcassonne và Nimes. Năm 726, quân Moor đột kích vùng thung lũng Rhone cho đến tận dãy núi Vosge. Họ bao vây Bordeaux nhưng bị đánh bại bởi công tước Eudo của Acquitaine.

Cung tướng

Trong khi người Visigoth ở Tây Ban Nha thất bại trước quân Hồi giáo thì người Frank, Visigoth và những bộ tộc khác ở Gaul đang gặp phải rắc rối khác. Từ rất lâu trước khi Tarik người Moor đưa những tín đồ Hồi giáo đầu tiên đổ bộ vào núi đá mang tên ông – Gibraltar (Gebel al Tarik – ngọn núi của Tarik). Các thủ lĩnh người German đã biến bản thân họ thành các tiểu vương và vị vua người Frank đã chấm dứt việc thống trị họ. Quyền lực được thông qua bởi “Thủ hiến” của ông, được gọi là “Cung tướng”.

Chức vị này không liên quan gì tới chức thị trưởng như chúng ta biết và cũng chẳng liên quan đến chức vị cao quý trong hoàng gia. Nó xuất phát từ chức vị quản gia ở La Mã cổ đại mà không liên quan gì đến những quán ăn. Quản gia là người đứng đầu đám người hầu trong nhà của một người giàu có, thật ra đó là người quan trọng nhất trong nhà. “Cung tướng” là người quan trọng nhất trong đám lính của nhà vua. Vị tướng này chịu trách nhiệm giống như tổng chỉ huy quân đội ở đế quốc La Mã.

Năm 687, Cung tướng Pepin II đã biến mình thành chủ ba tỉnh lớn của Gaul là: Austrasia, Neustria và Acquitaine. Tuy nhiên, khi Pepin qua đời vào năm 714, đất nước Gaul lại rơi vào tình trạng rối loạn. Trong cuộc đấu tranh rắc rối sau khi Pepin mất, người con hoang của Pepin là Charles, đã kế vị chức Cung tướng và Công tước Eudo của Acquitaine đã tuyên bố quyền độc lập của mình. Charles ra lệnh cho người dân tòng quân. Theo luật của người Frank, tất cả những thanh niên tự do đều có thể nhận được lệnh tòng quân, mặc dù thường chỉ có một số người trong bọn họ phải nhập ngũ. Charles mở đầu bằng việc chiếm Neustria và ngay sau đó chinh phục Austrasia. Sau đó ông gây chiến với Acquitaine và buộc Công tước Eudo quy phục. Charles đang chiến đấu với người Saxon và Swabian khi ông biết người Moor đột kích Rhone. Những người Moor đã rời đi trước khi ông có thể làm gì họ. Tuy nhiên họ sẽ quay trở lại.

Con đường tới Tours

Quân Hồi giáo đang tập hợp trong trận Tours
Quân Hồi giáo đang tập hợp. Ảnh: Wikipedia

Như thường lệ, người Moor tiến đến tận cùng phía đông của Pyrenees. Vùng bờ biển Địa Trung Hải của Gaul đang dần dần bị những tín đồ Hồi giáo Tây Ban Nha đến từ hướng đông và bắc của Narbonne chiếm mất. Tuy nhiên, trong năm 732 lại có một mối nguy đến từ phía Tây Pyrenees. Một thủ lĩnh người Moor là Othman ben abi Neza đã liên minh với con rể mình là Công tước Eudo. Lãnh địa của Othman ở phía nam Gaul và ở phía bắc của Pyrenees. Othman đã ảo tưởng rằng mình được an toàn vì đã liên minh với Công tước theo Thiên Chúa giáo hùng mạnh và còn có những ngọn núi nằm giữa lãnh địa của ông với Tây Ban Nha. Ông tuyên bố nền độc lập của mình.

Quốc vương Abd ar Rahman của Tây Ban Nha đã vượt qua những ngọn núi để giải quyết vụ nổi loạn này, hình như ông đã đến hẻm núi Roncevalles sau đó tới địa điểm diễn ra trận chiến cuối cùng của Roland. Othman trốn vào những ngọn núi, tại đó ông đã tự tử chứ không để bị bắt giữ. Abd ar Rahman, lúc đó đang ở phía bắc Pyrenees, đã quyết định di chuyển đến miền trung của Gaul. Theo tài liệu của những người Hồi giáo, Abd ar Rahman là một nhà chiến lược đã xây dựng các kế hoạch kĩ lưỡng, vì vậy có thể tránh được việc đưa ra những quyết định bất ngờ.

Abd ar Rahman chỉ huy đội quân chủ lực đi đúng hướng bắc, dọc theo bờ biển Đại Tây Dương, nhưng ông đã cử một đội quân thứ hai đi về hướng đông, về phía Aries, để đánh lạc hướng tín đồ Thiên Chúa giáo. Eudo tuyển quân và giao chiến với đội quân chủ lực của người Moor ở thành phố Bordeaux. Trận chiến thứ hai ở thành phố Bordeaux có khác một chút so với trận chiến đầu tiên. Kị binh Moor, phần lớn không mặc áo giáp và cưỡi trên những con ngựa nhanh nhẹn, bao vây lính của Eudo, ném lao, tiến công bằng giáo rồi nhanh chóng rút lui để tiến công một vị trí mới. Đội quân của Eudo bị đánh tan tác. Abd ar Rahman cướp phá và đốt Bordeaux, sau đó tiếp tục đi về phía bắc.

Charles – người hùng của người Frank, lúc này đã chuẩn bị sẵn sàng. Ông tuyển mộ quân lính, tất nhiên tất cả đều là bộ binh và sáp nhập thêm lực lượng quân đội còn lại của Eudo. Một lần nữa, Eudo lại hứa sẽ trung thành với Charles. Sau đó, Charles hành quân tới Tours để ngăn chặn người Hồi giáo. Tours cách xa phía bắc Bordeaux, nhưng đội quân của Charles lại tỏ ra chậm chạp hơn đội quân của Abd ar Rahman. Khi Charles tới Tours, người Moor đã cướp phá thành phố. Thực ra, Abd ar Rahman đã di chuyển về hướng nam tới Poitiers. Quân Moor đã đi qua Poitier khi họ đang vội vã cướp bóc tu viện giàu có ở Tours. Bây giờ họ lập kế hoạch bao vây Poitiers.

Bộ binh của Charles mệt mỏi đi theo quân Moor. Abd ar Rahman không vội vàng. Ông không phải chạy trốn. Ông đã cho các đội quân gấp rút đi khắp nơi cướp bóc, tàn sát và tàn phá một vành đai rộng trên vùng đất của người không theo đạo Hồi. Khi ông biết những người Frank đang đến gần, ông đã gọi những đội quân của mình trở lại.

Trận Tours

Một chiến binh Hồi giáo đang giao chiến với Kỵ sĩ Phương Tây
Một chiến binh Hồi giáo đang giao chiến với Kỵ sĩ Phương Tây. Ảnh: Wikipedia

Hai đội quân giao chiến gần Poitiers. Vài chi tiết còn lại và thông tin về quân số của địch thủ đã được các tác giả theo Thiên chúa giáo và tác giả Hồi giáo phóng đại. Tuy nhiên, rõ ràng vào thời điểm đó, đội quân của cả hai bên đều rất lớn. Có vẻ như họ đã dành một tuần cho những cuộc giao tranh nhỏ để thăm dò lẫn nhau. Sau đó, Abd ar Rahman cử kị binh tiến công đám bộ binh tập trung đông đúc của người Frank. Người A Rập và Berbers ném mạnh những cây giáo trong khi họ tiến lên, nhưng tất cả người Frank đều có những cái khiên lớn. Hầu hết người Frank đội mũ trụ sắt và những người đứng ở các hàng phía trước đều mặc áo giáp. Quân Frank đáp trả việc tiến công bằng giáo với vũ khí của dân tộc họ, francisca, một cái rìu ngắn cầm tay dùng để ném. Francisca được người lính ném rìu có nhiều kinh nghiệm phóng ra có thể chém vỡ một cái khiên hoặc chém đứt hầu hết các loại áo giáp. Một vài người Moor cũng có khiên hoặc áo giáp sắt.

Quân Hồi giáo chia ra và tiến công lần nữa. Một số người ném lao, những người khác tiến công bằng giáo ngắn. Mặc dù vậy, một số kị binh có thể tiến công đột kích. Tuy nhiên, dù người Moor cố gắng nhưng phòng tuyến của quân Frank vẫn không bị phá vỡ.

Một thầy tu ghi chép sử biên niên đã miêu tả lại: “Những người phía bắc đứng bất động như một bức tường, họ giống như tảng băng dính liền với nhau và không bị tan rã khi họ sát hại người A Rập bằng gươm”.

Một người Hồi giáo ghi chép sử biên niên thuật lại: “Những người lính can đảm của Abd ar Rahman và thủ lĩnh của họ phẫn nộ và kiêu hãnh, họ là những người đầu tiên bắt đầu cuộc chiến. Kị binh Hồi giáo lao vào dữ dội và liên tục tiến công vào đội hình của người Frank, những người Frank đã chống lại can trường, cho đến lúc mặt trời lặn, cả hai bên đều có nhiều lính tử trận. Màn đêm đã tách hai đội quân ra, nhưng từ mờ sáng người Hồi giáo đã trở lại với cuộc chiến. Những kị sĩ của họ đã nhanh chóng chặt cây mở đường vào trung tâm của phía những người chủ nhà theo đạo Thiên Chúa”.

Nếu người Hồi giáo làm như vậy, thì họ đã không ở đó lâu đến thế. Những nguồn tư liệu của người Thiên Chúa giáo phủ nhận việc có ngày giao chiến thứ hai. Họ nói vào ngày hôm sau, người Frank lại dàn trận để chiến đấu, nhưng họ không thấy những người Hồi giáo. Charles cử lính đi do thám và họ báo lại rằng trại của người Moor đã bị bỏ trống. Quân Hồi giáo thậm chí còn không mang theo của cải mà họ cướp được.

Một điều chắc chắn là Abd ar Rahman không trở lại với họ. Theo một tác giả Thiên chúa giáo: “Những người Austrasians to khỏe và bàn tay cứng như sắt, đã chiến đấu một cách dũng cảm giữa đám lính dày đặc trong trận chiến, chính họ đã phát hiện và giết chết vị vua người A Rập”.

Khi người Moor thấy quốc vương của họ chết, họ đã nhanh chóng chạy trốn về hướng nam. Họ không quay lại. Chiến dịch đi xâm chiếm của người Hồi giáo đã bị ngừng lại lần nữa. Hơn nữa vào thời điểm này, việc chặn đứng quân Hồi giáo không phải do phía đế quốc hùng mạnh, mà bởi phía quân Hồi giáo chỉ là một đám đông vô tổ chức như thường lệ của những người trong bộ lạc bán man rợ.

Trong nhiều năm, các nhà sử học đã gạt đi luận điểm của Gibbons và những người khác cho rằng Tours đã cứu nền văn minh phương Tây. Họ cho rằng cuộc viễn chinh của Abd ar Rahman chỉ là một cuộc đột kích để cướp của. Tuy nhiên, hiện nay lí lẽ cho rằng cuộc viễn chinh này “chỉ là một cuộc đột kích” đang bị phản đối kịch liệt.

Bất cứ ai quan sát tình trạng ở Gaul như Abd ar Rahman đã làm, sẽ thấy đất nước này có triển vọng để đi xâm lược còn hơn cả Tây Ban Nha. Hơn nữa, nếu quốc vương của Tây Ban Nha chỉ lập kế hoạch cho một cuộc đột kích lớn, như được nói ở trên, thì như thường lệ cuộc đột kích này sẽ là màn mở đầu để chuẩn bị cho cuộc xâm chiếm. Tuy nhiên, sau trận Tours, không bao giờ có cuộc tiến công nào của người Hồi giáo tiến xa bằng cuộc viễn chinh của Abd ar Rahman. Hầu hết các cuộc đột kích đi theo hướng khác với cuộc đột kích vào người Frank ở Tây Ban Nha.

Về phần Charles, sau trận Tours, những người dân của ông gọi ông là “Charles Martel”, Charles Hammer, giống biệt danh mà Hebrews đã đặt cho Judas Maccabeus (xem trận Emmaus, năm 166 trước Công nguyên). Charles Martel bắt đầu một cuộc cải cách hệ thống quân đội của người Frank. Ông rút ra kết luận, mặc dù bộ binh có hiệu quả trong một trận chiến với địa điểm và thời gian được xác định trước, nhưng nó quá chậm để có thể đối phó với nhiều mối đe dọa với vương quốc của ông – bởi vì người Moor, Saxons, Danes, Swabians, Lombards và các dân tộc khác có thể tiến công vương quốc của ông từ mọi hướng. Ông đã tổ chức một đơn vị kị binh làm cận vệ cho mình, dần dần việc này trở thành một yêu cầu bắt buộc: tất cả người Frank khi được lệnh đi chiến đấu phải biết cưỡi ngựa. Việc khuyến khích phát triển kị binh của Charles là một trong những nhân tố chính tạo nên các hiệp sĩ châu Âu – những người có ảnh hưởng lớn đối với lịch sử phương Tây trong 700 năm sau. Sau chiến thắng ở Tours, Charles đã đánh đuổi tất cả người Moor ra khỏi Aquitaine.

Charles Martel cũng thúc đẩy sự phát triển tôn giáo của ông một cách mạnh mẽ như những người Hồi giáo, nhưng ông sử dụng những phương pháp khác. Ông cử những thầy tu Ireland và AngloSaxon đi về hướng đông và hướng bắc để cải đạo những người German ngoại đạo. Charles quyết định lên ngôi vua, trên cả danh nghĩa cũng như trong thực tế và ông đã lập ra triều đại Carolingian. Cháu trai của ông – được gọi là Charles Đại đế hay Charlemagne – đã tuyên bố xây dựng một đế quốc phục hồi đế quốc La Mã phương Tây và thực tế đế quốc này là cơ sở chính trị của nền văn minh phương Tây.

William Weir/ 50 trận đánh thay đổi lịch sử thế giới

Xem thêm: Những trận đánh làm thay đổi lịch sử thế giới