Thành Cát Tư Hãn và cuộc chiến của những chiếc xe ngựa

527

Thành Cát Tư Hãn là nhân vật chói lọi nhất trong lịch sử Mông Cổ cũng là một trong những vị tướng thiên tài xuất sắc nhất mọi thời đại. Trong lịch sử chinh phục vĩ đại của cuộc đời mình, di sản mà ông để lại là một đế quốc rộng lớn bao gồm gần như toàn bộ Châu Á và một nửa Châu Âu. Khởi đầu sự nghiệp chói lọi của ông phải kể đến trận chiến với Targutai để vươn lên vị trí thống lĩnh các bộ lạc Mông Cổ mà chúng tôi đặt là “cuộc chiến của những chiếc xe ngựa”

Thành Cát Tư Hãn
Thành Cát Tư Hãn

Thành Cát Tư Hãn sinh ra như thế nào

Hoàn cảnh những bộ tộc trên thảo nguyên Mông Cổ

Họ không biết tại sao, nhưng thế giới của họ đang dần khô cạn. Mỗi năm, bãi cát của Gobi dần dần lấn xa hơn về miền bắc. Mỗi năm, những vũng nước ngày càng ít đi. Hơn nữa, mỗi năm, cỏ ngày càng khô và thưa thớt. Để nuôi gia súc, họ phải tìm được những đồng cỏ mới. Và ở những đồng cỏ mới, họ liên minh với các thị tộc khác cũng đang phải rời bỏ vùng đất của tổ tiên bởi sự xâm lấn của sa mạc. Chiến tranh nổ ra. Các thị tộc thua trận, trong lúc chạy trốn khỏi chiến trường, đã chèn ép các thị tộc khác. Các cuộc chiến tranh xảy ra nhiều hơn và những người chạy trốn thì chiếm những vùng đất mới hoặc chạy trốn xa hơn.

Sự phát triển của sa mạc và những cuộc chiến tranh đã tạo nên những dòng người. Đó là một câu chuyện cổ ở cao nguyên châu Á. Trước đó những người Hung Nô, Avar, Bulgar và Magyar đã được tới những vùng đất mới.

Lần này, nhiều bộ tộc Thổ Nhĩ Kỳ: Seljuk, Khazar, Pecheneg, Kankali, Kipchak và những bộ tộc khác đã đi về phía Tây. Một số người người đi lánh nạn đã phát triển thịnh vượng ở quê hương mới của họ. Người Seljuk đã phát triển thành một đế quốc hùng mạnh. Tuy nhiên, không phải tất cả người Thổ Nhĩ Kỳ đều đi khỏi những đồng cỏ của họ. Những cuộc chiến vì những vùng đất tốt liên tục diễn ra trên cao nguyên châu Á. Cuộc đấu tranh này có sự tham gia của nhiều người Thổ Nhỹ Kỳ hơn. Tất cả người Mông Cổ, Tây Tạng và Tungusi đều chiến đấu để giành không gian sống. Những người Thổ Nhĩ Kỳ là mạnh nhất. Vua của Kwaresm đã xây dựng một đế quốc bao trùm tất cả vùng đất sau này được gọi là Turkestan và người Uighur thì tiếp quản những thành phố Tocharian cổ đại của Tarim Basin. Những người yếu nhất trên thảo nguyên là người Mông Cổ, đó là những thị tộc du cư phân tán có quan hệ họ hàng với người Avars hùng mạnh một thời.

Sự ra đời của Thiết Mộc Chân – Thành Cát Tư Hãn

Những người Mông Cổ sống gần biên giới của  Trung Quốc – rất gần. Trung Quốc trợ cấp cho Tatar – một dân tộc du cư ở gần họ, để giữ yên biên giới Trung Quốc khỏi những kẻ thù tiềm tàng. Người Tatar tiên công người Mông Cổ và khiến người Mông Cổ thua thảm bại đến mức nhiều thị tộc Mông Cổ bắt đầu tự nhận họ là người Tatar. Mặc dù vậy, không phải tất cả người Mông Cổ đều sẵn sàng chấp nhận vị trí thứ hai trong góc thế giới của họ. Yesukai hùng mạnh, thủ lĩnh của Yakka Mông Cổ, đã liên tục đột kích trại của người Tatar. Trong một lần đột kích, ông đã bắt được một cô gái Tatar xinh đẹp tên là Houlon, đúng  vào đêm tân hôn của cô ấy. Một năm sau đó, ông trở về sau một cuộc tiến công khác và biết rằng Houlon đã sinh cho ông một bé trai. Ông đặt tên cho cậu bé là Thiết Mộc Chân, tên một thủ lĩnh người Tatar mà ông đã bắt về làm tù nhân.

Lớn lên trong chiến tranh

Khi Thiết Mộc Chân còn nhỏ, Yesukai được mời tới dự một bữa tiệc của người Tatar. Trên đường về nhà, ông cảm thấy khó chịu. Ông đã bị đầu độc và khi về tới nhà, ông qua đời. Sau cái chết của vị thủ lĩnh hùng mạnh, những kẻ thù của họ – người Tatar và các bộ tộc khác tấn công họ từ mọi phía. Một Targutai nào đó, Khan của Taidjut Mông Cổ và một chư hầu cũ của Yesukai, đã thuyết phục được hầu hết những thành viên thị tộc của Yesukai tham gia cùng ông ta. Gia đình của Yesukai bị săn đuổi như thú vật. Một lần Thiết Mộc Chân đã bị bắt và bị kẹp chặt trong một cái gông bằng gỗ. Thiết Mộc Chân chỉ trốn thoát được khi một thành viên thị tộc Taidjut thương hại cậu bé, thả cậu ra khỏi gông và che giấu cậu trong một cái xe ngựa chở đầy lông cừu. Những binh lính Taidjut ném giáo vào chiếc xe ngựa nhưng không trúng Thiết Mộc Chân.

 Người Taidjut đã cứu Thiết Mộc Chân nói: “Khói của nhà tôi sẽ biến mất và lửa của tôi sẽ tắt mãi mãi nếu họ tìm thấy cậu. Giờ hãy tới chỗ em trai và mẹ cậu đi”.

Thành Cát Tư Hãn trong một cuộc chinh phục
Thành Cát Tư Hãn trong một cuộc chinh phục

Trở thành chiến binh hùng mạnh

Thiết Mộc Chân đã làm như vậy, sau đó tới chỗ những gia tộc mà trước kia đã đi theo cha mình. Trong cuộc đấu tranh không công bằng với người Taidjuts, Thiết Mộc Chân đã trở thành một chiến binh nổi danh. Nhiều người muốn đi theo một vị thủ lĩnh như vậy. Giữa những người Mông Cổ và các dân tộc khác sống trên đồng cỏ quanh vùng Gobi, tính sắc tộc không mấy được chú ý. Dòng dõi chiến binh nổi tiếng giúp một người giành được vị trí lãnh đạo – Thiết Mộc Chân xuất thân từ dòng dõi Bourchikoun hay còn gọi là người “Mắt xám trứ danh” – có thể là dòng dõi Yue Chi cổ đại (các bạn có thể xem trận Adrianople năm 378). Tuy nhiên, những chiến binh trên thảo nguyên, giống như người Celt cổ đại, đã chọn thủ lĩnh của riêng họ.

Khi ordu (một đội quân hoặc trại) của Thiết Mộc Chân đã lên tới vài nghìn binh lính, ông đã cưới cô dâu mà Yesukai đã chọn cho mình từ nhiều năm trước. Sau lễ cưới, ông đã khẩn khoản nhờ cậu sự giúp đỡ của Toghrul Khan, thủ lĩnh Khắc Liệt, một bộ tộc Thổ Nhĩ Kỳ hầu hết là tín đồ Thiên chúa giáo thuộc dòng Nestorian. Cả Toghrul Khan và hoàng đế của Ethiopia đã trở thành cảm hứng cho truyền thuyết về “Prester  John” ở châu Âu thời Trung cổ (xem trận Diu, năm 1509). Toghrul Khan là một người bạn lâu năm của Yesukai. Toghrul đã nhận chàng trai Mông Cổ làm con nuôi. Ngay sau đó, cô dâu của Thiết Mộc Chân, là Bourtei, bị người Merkit bắt cóc, giống như mẹ Thiết Mộc Chân đã bị bắt cóc từ bộ tộc Tatar. Thiết Mộc Chân được sự trợ giúp của Kerait – một trong những bộ tộc mạnh nhất ở khu vực Gobi và đã đưa được cô dâu trở về. Người Yakka Mông Cổ, được ủng hộ bởi người Kerait hùng mạnh, đã trở thành một lực lượng đáng kể trên những thảo nguyên phía đông.

Thiết Mộc Chân nhân lúc vừa mới hòa bình đã tuyển mộ binh lính vào đội quân của mình. Từ thời cổ đại, xã hội của dân du cư thảo nguyên đã là một xã hội quân đội. Tất cả những người đàn ông, khi cần thiết đều có thể cưỡi ngựa và bắn cung trên lưng ngựa. Mọi người đàn ông từ 14 đến 70 tuổi đều được kỳ vọng chiến đấu vì gia tộc. Đôi khi, những phụ nữ có thể cưỡi ngựa và bắn cung cũng tham gia chiến đấu. Trong trận chiến, một đội quân nhỏ (ngũ) gồm 10 người đàn ông – 9 người lính và một người thủ lĩnh. Một người lính vẫn là thành viên của  “ngũ” đó cho đến khi ngày chiến đấu của anh ta kết thúc. 10  “ngũ” làm thành một ”tốt” gồm 100 người. Các “tốt” thường chiến đấu trong những “lữ” 500 người mặc dù đôi khi họ tập hợp thành nhóm trong những  “hĩ” gồm 1.000 người.

Thiết Mộc Chân sử dụng tổ chức quân đội này làm cơ sở cho chính quyền dân sự của mình. Mỗi thủ lĩnh của một “ngũ” bây giờ là người đứng đầu 10 lều,… Điều quan trọng hơn là Thiết Mộc Chân đã huấn luyện những binh lính của mình trong thời gian hòa bình và áp đặt kỷ luật nghiêm ngặt đối với họ vào mọi lúc. Mỗi đơn vị, từ “lữ” đến “ngũ”, lúc nào cũng ở cùng nhau. Sẽ không có chuyện phân tán để cướp bóc cho đến khi Khan cho phép những binh lính làm như vậy. Đội quân của Thiết Mộc Chân được luyện tập đáp lại những hiệu lệnh ông đưa ra với “cờ hiệu chín đuôi bò”, những đơn vị nhỏ hơn đáp lại hiệu lệnh đưa ra bằng tiếng trống và giơ dấu tay.

 Cuộc chiến của những chiếc xe ngựa

Một ngày, khi trại của Thiết Mộc Chân đã lên tới 13.000 binh lính, Thiết Mộc Chân đã dẫn đầu toàn bộ thị tộc của mình tới những bãi cỏ mới. Những người lính do thám mà Thiết Mộc Chân cử đi trước đã phi nước đại trở về báo tin rằng một quân đội lớn người Taidjut đang bày binh bố trận ngay phía trước họ.

Thành Cát Tư Hãn cùng quan dưới trướng
Thành Cát Tư Hãn cùng quan dưới trướng

Kẻ thù cũ của Thiết Mộc Chân, là Targutai, đã thuyết phục được một số gia tộc khác tham gia cùng ông ta để tiêu diệt thủ lĩnh mới năng nổ của người Yakka. Targutai có 30.000 lính được tổ chức thành những  “lữ” gồm 500 người. Mỗi “lữ”  được xếp thành năm hàng dài, những người lính ở hai hàng đầu tiên mặc áo giáp sắt, ba hàng sau mặc áo giáp bằng da.

Thị tộc của Thiết Mộc Chân đi thành hàng dài nhưng khi ông ra lệnh thì ngay lập tức những người lính đã dàn trận. Giống như họ đã luyện tập trước đó, họ xếp thành những “lữ” tăng cường gồm 1.000 người, mỗi “lữ” tăng cường xếp thành 10 hàng dài. Thông thường trong cuộc chiến Mông Cổ, những người phụ nữ, trẻ em và vật nuôi ở tít phía sau. Lần này, Thiết Mộc Chân đã dựng một trại phòng thủ bằng xe ngựa ở cuối hàng. Không có những binh lính trong trại. Thay vào đó, những người phụ nữ và những cậu bé dưới 14 tuổi được giao cho cung tên và được dặn bảo vệ những chiếc xe ngựa.

Cả hai bên cùng tiến công, hàng loạt mũi tên bắn ra trong khi họ cưỡi ngựa. Thiết Mộc Chân dàn quân dày đặc tiến công trung tâm phòng tuyến của Taidjut và phá vỡ nó. Tuy nhiên, người Taidjut thấy những chiếc xe ngựa không được phòng thủ, nghĩ đến việc cướp hàng nên họ quên những binh lính Yakka và quay sang tiến công những chiếc xe ngựa. Một trận mưa tên bắn ra từ những chiếc xe ngựa đã chặn họ lại. Sau đó binh lính của Thiết Mộc Chân theo hiệu lệnh của lá cờ 9 đuôi bò đã tấn công họ từ phía sau. Thị tộc của Targutai đã thuyết phục ông ta chạy trốn cùng họ. Ngay sau đó, những người Taidjut cũng đi theo. Đội quân khổng lồ của Targutai, gấp đôi quân của Thiết Mộc Chân, đã bỏ đi với 6.000 người chết trên chiến trường.

 Sau trận chiến này, những người Mông Cổ đã chính thức bầu Thiết Mộc Chân làm thủ lĩnh.

Hầu hết tất cả mọi người nhất trí với quyết định này, nhưng một số người khác nghĩ rằng họ xứng đáng với vị trí đó hơn và họ đã bỏ đi trong sự giận dữ.

Wang Khan – hoàng đế của các Khan

Vị Khan mới ra lệnh cho những chư hầu phải báo cáo bất cứ sự việc khác thường nào xảy ra trong những vùng lân cận của họ. Một người đưa tin báo rằng Trung Quốc đã cử một sứ giả tới gặp Toghrul Khan, có lẽ để yêu cầu ông trợ giúp chống lại người Tatar – những người đang đột kích Trung Quốc. Thiết Mộc Chân cử một người đưa tin tới chỗ người Trung Quốc, thỉnh cầu họ tới thăm thị tộc của ông. Những người Trung Quốc đã tới và vị Khan người Mông Cổ biết đúng là họ đến để yêu cầu sự giúp đỡ chống lại người Tatar. Thiết Mộc Chân đề nghị tham gia cùng Toghrul Khan trong chiến dịch chống lại những người đã sát hại cha của ông. Toghrul và người Trung Quốc đồng ý. Người Mông Cổ và Kerait đã đánh tan quân Tatar và giữ những đồ mà bộ tộc du cư này đã cướp được từ Trung Quốc. Dẫu sao thì người Trung Quốc cũng hài lòng. Họ tặng cho Toghrul Khan danh hiệu: Wang Khan, hoàng đế của các Khan. Thiết Mộc Chân được họ phong là Tổng đốc biên giới, thống lĩnh đội quân biên ải. Trong 6 năm sau đó, hai vị Khan đã cùng nhau chiến đấu trong tất cả các cuộc chiến trên những thảo nguyên. Khi bắt được tù binh, Wang Khan – Toghrul thích được gọi là  Wang Khan – đã biến họ thành nô lệ. Thiết Mộc Chân cho những tù binh vào trong đội quân của mình. Càng ngày Thiết Mộc Chân càng trở nên mạnh hơn và con trai của Wang Khan, là Sengun, càng ghen tị với Thiết Mộc Chân. Sengun âm mưu cùng những người họ hàng bất mãn của Thiết Mộc Chân và cuối cùng thuyết phục vị Wang Khan già rằng người Mông Cổ đang dự định chiếm vương quốc của ông. Vị Khan già cuối cùng cũng để cho Sengun làm theo cách của ông ta.

Hoàng tử của Khắc Liệt đã mời Thiết Mộc Chân đến trại của người Khắc Liệt để bàn về những lễ cưới sẽ liên kết hai dân tộc. Một khi tới đó, Thiết Mộc Chân sẽ bị đầu độc, giống như cha của ông trước đây. Tuy nhiên, tới phút cuối, Thiết Mộc Chân nghi ngờ âm mưu xấu xa và đã cử những sứ giả tới chỗ người Khắc Liệt để trì hoãn. Sau đó hai người chăn gia súc nói với Thiết Mộc Chân rằng một đội quân Khắc Liệt đang trên đường đến tiến công.

Khi cờ lệnh cắm trên Gupta

Một cuộc công thành của quân đội Mông Cổ
Một cuộc công thành của quân đội Mông Cổ

Những binh lính của Thiết Mộc Chân đi trên đồng cỏ thành đoàn kéo dài hàng dặm. Thiết Mộc Chân không có thời gian để lấy thêm lực lượng tiếp viện từ những đội quân lác đác. Thiết Mộc Chân cho phụ nữ và trẻ em lên lạc đà và những chiếc xe lạc đà kéo đưa họ đi. Ông lùa ngựa và bò đi qua thảo nguyên. Ông để lại vài người để đốt lửa trại và cho họ đi khi kẻ thù xuất hiện. Sau đó Thiết Mộc Chân dẫn tất cả binh lính hành quân mất nửa ngày tới một dãy núi. Tất cả lều và những đồ dùng trong gia đình của họ bị bỏ lại một chỗ.

Người Khắc Liệt tràn vào trại của người Mông Cổ và bắn đầy tên vào lều của Khan. Sau đó, họ biết rằng trại đã bị bỏ trống. Nhìn xung quanh, họ cho rằng những người Mông Cổ sợ hãi đã chạy trốn. Họ đi theo dấu vết và dàn thành hàng dài khi tiến gần tới chỗ của Thiết Mộc Chân. Từ chỗ ẩn nấp, binh lính của Thiết Mộc Chân xông ra tiến công và đánh tan tác quân tiên phong Kerait. Tuy nhiên, khi đội quân chủ lực của Wang Khan đến, họ đã bị đẩy lùi. Cố gắng liều lĩnh giữ vùng đất cao chống lại đội quân số lượng áp đảo, Thiết Mộc Chân cho gọi người mang cờ lệnh đến. Ông nói với người chỉ huy dẫn một số binh lính xông vào đội quân Kerait và cắm cờ lệnh trên ngọn đồi phía sau của họ. Ông tiến hành chiến thuật tulughma, “tiến công nhanh theo cờ lệnh”. Đó là một kiểu tiến công mà dân du mục thường dùng – không cần đội quân số lượng lớn.

Người mang cờ lệnh, là Guildar, nói: “Ôi Khan, anh trai của tôi, tôi sẽ vượt qua tất cả những kẻ chống lại tôi. Tôi sẽ cắm cờ lệnh trên Gupta. Tôi sẽ cho ngài thấy sự dũng cảm của tôi. Nếu tôi thất bại, xin hãy nuôi dạy các con tôi. Nó là tất cả với tôi khi tôi chết”.

Guildar cắm cờ lệnh trên Gupta và những người Kerait không thể lấy được nó. Sengun đã bị thương. Họ bị đe dọa tiến công ở phía sau và khi màn đêm buông xuống, Wang Khan rút quân.

 Ông nói: “Chúng ta đã chiến đấu với một người mà lẽ ra chúng ta không nên gây bất hòa”.

Trong nhiều năm sau đó, những nhà thơ Mông Cổ đã nói về ngày “khi cờ lệnh cắm trên Gupta”. Những binh lính trên thảo nguyên coi nó là một hành động cực kỳ dũng cảm, một nước cờ mà chỉ một người thủ lĩnh kiên cường bất khuất mới thực hiện được.

Mặc dù vậy, phải mất một thời gian để hiểu thấu bài học đó. Thậm chí phải mất một thời gian dài những người Mông Cổ mới tới giúp Thiết Mộc Chân. Sau đó, một tù trưởng là Daaritai, đã mang binh lính của mình đến gia nhập với đội quân của Thiết Mộc Chân. Daaritai là chú của Thiết Mộc Chân, nhưng ông cũng là thủ lĩnh đám tùy tùng của Wang Khan. Các thị tộc phía đông khác cũng gia nhập với đội quân người Yakka Mông Cổ. Wang Khan, con trai ông và đám tay sai của con trai ông, giờ quá tự mãn trở thành kiêu ngạo, khiến ngay cả những người đi theo họ cũng xa lánh. Những thị tộc Gobi đã so sánh thành tích của hai vị thủ lĩnh Wang Khan và Thiết Mộc Chân, đặc biệt là cách hai người chỉ huy ở Gupta. Họ quyết định trao số phận của họ vào tay Thiết Mộc Chân.

Thiết Mộc Chân đã bí mật đưa quân qua thảo nguyên, tiến công trại của người Kerait, bao vây và buộc họ đầu hàng. Ông đưa những binh lính Khắc Liệt sáp nhập vào đội quân của mình. Wang Khan, Sensun và những người Mông Cổ không trung thành đã theo họ chạy trốn. Ngay sau đó, những thành viên của bộ lạc chống đối ở phía tây đã giết Khan của Khắc Liệt và con trai ông.

Thiết Mộc Chân cử người đưa tin tới các thủ lĩnh của tất cả những thị tộc ở Gobi kêu gọi một hội đồng bầu tổng chỉ huy, Kurultai. Những người Thổ Nhĩ Kỳ, Mông Cổ và Tungu đã đến. Mục đích của hội đồng là chỉ định một thủ lĩnh tối cao của những người dân du cư. Chẳng ai ngạc nhiên khi hội đồng bầu Thiết Mộc Chân.

Một pháp sư trong hội đồng đã nhập định. Khi ông đến, ông đã tuyên bố vị thủ lĩnh mới phải có một tên mới. Ông ấy sẽ là Thành Cát Tư Hãn, hoàng đế của tất cả mọi người.

Đế quốc Mông Cổ
Đế quốc Mông Cổ vào thời đỉnh cao dưới thời Thành Cát Tư Hãn rộng 22 triệu Km2 với 100 triệu dân

Kết quả: Thành Cát Tư Hãn và sự phát triển của Đế quốc Mông Cổ

Sau gần một nửa thế kỷ là người trốn tránh, người bị áp bức, vị Khan Mông Cổ bắt đầu một sự nghiệp chinh phục mà nếu so sánh sẽ làm lu mờ sự nghiệp của Alexander. Khi Thành Cát Tư Hãn chết, đế quốc của ông trải dài từ Thái Bình Dương tới Biển Đen. Trái với Alexander, đế quốc của Thành Cát Tư Hãn không sụp đổ sau cái chết của ông. Những người con trai và cháu trai của ông đã cùng nhau giữ và mở rộng nó. Người Mông Cổ đã cai trị Trung Quốc một thế kỷ rưỡi. Cho tới thế kỷ thứ XVI nước Nga mới thoát khỏi sự thống trị của người Mông Cổ. Người Moghul của Ấn Độ có nguồn gốc là người Mông Cổ.

Quân Mông Cổ tấn Công Châu Âu
Quân Mông Cổ tấn công Châu Âu

Đế quốc Mông Cổ đã làm nhiều việc hơn là chỉ mở rộng về lãnh thổ. Hòa bình dưới thời của vị Khan đã tạo thuận lợi cho việc đi lại giữa phương Đông và phương Tây. Nhiều thế kỷ sau khi chấm dứt sự cai trị của người Mông Cổ, thương mại giữa Trung Quốc và phương Tây mới đạt tới mức nó đã có dưới thời các vị Khan. Những ý tưởng đi lại giữa Viễn Đông và phương Tây chưa bao giờ được đưa ra trước đó. Máy bắn đá đến xuất xứ Trung Quốc đã thay thế cho máy phóng đá làm công cụ bao vây. Thuốc súng cũng vậy, một loại vũ khí được người Ả Rập gọi là “tuyết từ Trung Quốc” – chính là kali nitrat. Roger Bacon – một thầy tu người Anh – đã viết công thức đầu tiên để tạo ra thuốc súng vào năm 1259, nghĩa là 44 năm sau kể từ khi Thành Cát Tư Hãn tàn phá Bắc Kinh. Một điều quan trọng hơn, châu Âu đã biết làm ra giấy rẻ hơn để có thể sản xuất hàng loạt những cuốn sách. Người Hy Hạp đã phát minh ra dụng cụ đo độ cao thiên thể để dẫn đường trên đại dương nhưng nó thua xa loại của Tây Âu. Người Ba Tư và Trung Quốc cũng có cái đo độ cao thiên thể, nhưng đến khi người Mông Cổ xâm chiếm, nó mới được đưa tới châu Âu.

William Weir/ 50 trận đánh thay đổi lịch sử thế giới

Nội dung liên quan: