Giai đoạn trung bộ của văn minh: Văn minh nông nghiệp

220

Trong lúc toàn thể nhân loại còn đang sinh hoạt chật hẹp trong trạng thái văn minh tân thạch, thì có một số bộ lạc tụ tập ở ven mấy con sông lớn (Nil, Tigre, Euphrate, Indus, Hoàng Hà, Dương tử Giang, Missisipi, Amazones), nhờ gặp được những điều kiện thiên nhiên thuận lợi (đất đai phì nhiêu, sông nước lên xuống, khí hậu ôn hòa, khoáng sản dồi dào) đã tiến đến một trình độ văn minh khá cao: văn minh nông nghiệp.

Đặc tính của những xã hội ưu đãi ấy là lấy nông nghiệp định cư làm nền tảng sinh hoạt. Vì sống bằng một nghệ nghiệp bị hoàn toàn lệ thuộc vào nước sông lên xuống nên con người đã phải gắng công tìm đủ cách để điều khiển triền sông. Công cuộc trị thủy bởi vậy đã là nguyên nhân căn bản của:

  1. Sự thành lập những đoàn thể dân số lớn lao.
  2. Sự khuếch xung uy quyền quản trị
  3. Sự phát triển kỹ thuật và khoa học. Mấy điều kiện này chính là những điều kiện cần thiết cho sự nẩy nở của những “lò văn minh” thượng cổ.

Những “lò văn minh” ấy cũng không nhiều gì cho lắm. Thao sự nghiên cứu của các nhà bác học văn khảo về văn minh sử thì có 7 khu chính:

1) Ai cập

2) Lưu vực Lưỡng hà

3) Quần đảo Ege’e

4) Các xứ cận Đông

5) Ấn độ

6) Trung Quốc

7) Trung và Nam Mỹ châu

Hình ảnh miêu tả văn minh nông nghiệp của Trung Hoa cổ xưa
Hình ảnh miêu tả văn minh nông nghiệp của Trung Hoa cổ xưa (Ảnh: twlivememe.info)

Đó cũng là bảy trung khu của nông nghiệp thế giới. Năm 1921, Viện nghiên cứu về kỹ nghệ thảo mộc ở Le’ningrad (Institut de I’industrie des Plantes) có các phái đoàn bác học chuyên khảo về thảo mộc đi khắp các xứ tren trái đất để dò tìm cội nguồn của sự trồng trọt, của nông nghiệp. Kết quả công cuộc khoa học lớn lao ấy là đã khám phá ra được bảy trưng khu nguyên thủy của mọi thứ cây trên thế giới. Trong một kỳ “Hội nghị quốc tế xét về lịch sử các khoa học và kỹ thuật”, nhà bác học hàn lâm N. I. Valitov có đọc một bản trần thuật đề là: “Vấn đề nguồn gốc nông nghiệp hoàn cầu xét theo những phát kiến mới nhất gần đây”. Những phát kiến này là công trình của viện khảo cứu thảo mộc ở Leeningrad. Theo bản trần thuật ấy thì có 7 nơi phát tích nông nghiệp thế giới là:

1) Miền Tây Nam Á châu gồm có những vùng Tiểu Á, Ba Tư, Afganistan, Turkestan. Đó là tổ quốc của lúa mì, lúa mạch, cây trèfle (dùng để cho ngựa ăn), cây afla (dùng để làm giấy, làm thảm), cây nho, cây gai và nhiều thứ quả như táo, lê, lựu, anh đào.

2) Miền Ấn Độ gồm lưu vực sông Ganga bán đảo Hindoustan, Diến điện. Đó là tổ quốc của thóc gạo, bông, mía và nhiều cây ăn quả nhất là xoài.

3) Miền Trung Quốc gồm lưu vực những sông Hoàng Hà, Dương Tử. Đây là thủy tổ của các thứ ngũ cốc, các thứ rau, các thứ cây vùng nhiệt đới như: táo, thị, đào, chè, mận, dâu.

4) Miền Nam Âu châu gồm những xứ ở ven Địa trung hải, như bán đảo Bankan, bờ bể tiếp giáp Tiểu Á, Ai cập, Sirie, Palestin. Đây là thủy tổ của cây Ooliu, cây caroubier (gỗ đỏ và rắn dùng để làm bàn ghế), cây vả. Miền này sản ra rất ít thứ thảo mộc riêng biệt. Lúa mì, đậu, lúa đại mạch, tuy lựa chọn có kỹ và trồng trọt có khéo léo nhưng toàn là những sản phẩm mượn ở các khu khác cả.

5) Miền Đông phi nhất là xứ Abyssinie. Đặc tính của thảo mộc vùng này là sự đa dạng (variete). Tổ quốc của cà phê, lúa đại mạch (dùng để nấu rượu bia), kê, cây noug (đặc biệt ở Abyssinie có quả dùng làm dầu) và cây teff (đồ ăn đặc biệt của dân Abyssinie). Chính xứ Ai cập đã du nhập một số nhiều cây ở vùng này.

6) Miền Mexique (Trung Mỹ) nơi thủy tổ của bông, ca cao, đậu, thù đủ.

7) Miền Perou và Bolivie (Nam Mỹ) thủy tổ của khoai tây, cây quinquina, cây cô ca (dùng làm bạch phiến, côcaine).

Văn minh nông nghiệp tại miền Nam châu Âu
Văn minh nông nghiệp tại miền Nam châu Âu (Ảnh: Genk.vn)

Kết luận bản trần thuật này nhà bác học Valilov cho rằng “Sự khám phá ra được  những trung khu nguyên thủy của nông nghiệp có thể soi sáng ngay vào lịch sử tiền văn hóa của nhân loại và văn minh”[1].

Cũng như lời ông N. I. Valilov, sự khám phá ấy chứng minh cái chủ thuyết của các nhà khảo văn minh sử cho rằng gốc tích mọi nền văn minh sán lạn đời thượng cổ đều bắt nguồn ở nông nghiệp và đều tụ tập ở Đông Phương. Trong đó, bảy trung khu uyên nguyên của nông nghiệp loài người dẫn ra trên kia, trừ hai xứ Mexique và Pe’rou không gặp điều kiện để xây đắp những kiến trúc: văn minh đặc sắc, còn những khu khác (Ấn độ, Ai cập, Địa Trung Hải, Cận đông, Trung Hoa) toàn là những lò văn minh đã được các nhà khảo cổ học chứng nhận.

Sự phát minh ra thuật canh tác và trồng trọt (nông nghiệp) quả đã là nguyên động lực của một hiện tượng tiến bộ vượt bậc về cuối thời tân thạch khí. Nó đã trực tiếp sáng tạo ra một hình thái văn minh mới, cao trội hơn hình thái tân thạch về các phương diện. Nói thế không phải chủ trương độc đoán rằng nông nghiệp đã trực tiếp đẻ ra một nền văn minh cao hơn văn minh thạch khí. Trong sự cấu thành ấy, còn nhiều động lực khác có dự phần. Nhưng dù sao nông nghiệp cũng là một điều kiện khởi thủy, cơ bản, không có nó thì các động lực khác cũng không tài nào tác động được để tạo ra bước tiến bộ vượt bậc kia.

Trương Tửu

Ghi chú:

[1] Bản trần thuật này do nhà sinh vật học Marcel Prenant dịch rs tiếng Pháp và cho phép ông Lahy Hollebecque trích dẫn trong thiên sách “Se’lection des choses, des matieres, dé formes, et des êlres” đăng ở bộ Evolution humaine, tome IV- trang 469-474