Cuộc vây hãm Constantinopolis, năm 1203: Một giao kèo phiền phức

0
121

Cuộc vây hãm Constantinopolis, năm 1203 giữa Quân Thập tự và Venice (Enrico Dandolo) với La Mã ở phương Đông (Alexius III và Alexius IV). Trong trận chiến này Constantinople như một bức tường thành chống lại Thổ Nhĩ Kì.

Một nhóm những hiệp sĩ Pháp muốn được chở sang Ai Cập để bắt đầu một cuộc Thập tự chinh mới. Việc đình chiến 5 năm mà Richard Lionhearted và Saladin kí kết đã hết, cả Saladin và Richard đã chết. Người lãnh đạo những hiệp sĩ là Boniface of Montferrat sẵn sàng trả giá cao cho người Venice để đưa đội quân của ông qua Địa Trung Hải. Boniface nói với quan Tổng trấn của Venice rằng Ai Cập là nơi dễ bị tiến công nhất của dân theo đạo Hồi và nó quan trọng với vùng đất Thánh.

Nhưng đối với quan Tổng trấn Enrico Dandolo thì Ai Cập còn là cái gì đó khác nữa: nó là đối tác thương mại hàng đầu của Venice.

Bề ngoài, giao kèo này giống như một may mắn bất ngờ.

Một quân nhân thấp kém hơn có lẽ đã từ chức khi anh ta để mất hợp đồng chuyên chở bằng phà hoặc việc buôn bán có lợi với Ai Cập. Dandolo thì không như vậy. Ông gửi một thông điệp tới Saphadin – anh trai của Saladin, bấy giờ là vua Ai Cập – bảo ông ta không cần lo lắng. Rồi ông ta nói với triều đình.

Dandolo chẳng quan tâm gì đến những cuộc Thập tự chinh. Mối quan tâm duy nhất của ông là Venice. Đây là lần thứ 80 ông chống lại người Pisa, Genoa và những cư dân của đế quốc La Mã phương Đông vì quyền kiểm soát phía đông Địa Trung Hải. Thành phố của ông bây giờ có quyền lực lớn nhất trên biển nội địa. Tại một trong những trận chiến với người Hi Lạp ở đế quốc La Mã phương Đông, ông bị một cú đánh vào đầu làm hỏng thị lực. Sau khi tai họa xảy ra, mặc dù mắt của ông không nhìn được nhưng với Dandolo việc dự đoán hoặc nhận thức thì chẳng có vấn đề gì. Ông vẫn có thể nhớ lại ở những năm xung đột giữa Venice và Constantinople, trong đó đã xảy ra một cuộc tàn sát tất cả lái buôn người Italy ở thủ đô đế quốc La Mã phương Đông. Ngoài ra, ông nhớ khi Saladin chiếm giữ được Jerusalem thì Isaac Angelus là hoàng đế Hi Lạp đã gửi lời chúc mừng. Ông cũng có thể hi vọng việc thống trị trên biển của Venice dựa vào Crete, Rhodes, Cyprus và những hòn đảo Hi Lạp. Đại hội đồng, cơ quan cầm quyền của nền cộng hoà Venice, đã ủng hộ kế hoạch của quan Tổng trấn.

Đội quân giữ đồ thế chấp

Dandolo đồng ý với quân Thập tự sẽ chở 4500 hiệp sĩ, 4500 con ngựa, 9000 cận vệ, và 20.000 lính trang bị vũ khí hạng nặng được gọi là những trung sĩ, đến Ai Cập. Ông cũng sẽ cung cấp cho 50 tàu chiến cũng như cung cấp lương thực cho quân đội trong 9 tháng. Đổi lại, quân Thập tự sẽ trả cho Venice 85.000 đồng Mác – 4 đồng cho mỗi con ngựa và 2 đồng cho mỗi người – và cho người Venice một nửa của cải mà họ giành được. Giao kèo sẽ kéo dài trong một năm kể từ ngày đội tàu xuất phát. Quân Thập tự vay 5000 đồng Mác từ các chủ ngân hàng của Venice coi như tiền đặt cọc. Dandolo đưa họ lên hòn đảo Lido, cách Venice vài ki lô mét và bắt đầu xây dựng đội tàu. Khi đội tàu đã sẵn sàng, Dandolo yêu cầu trả tiền nhưng quân Thập tự không có.

Ông nói: “Các anh sẽ không được rời khỏi hòn đảo cho đến khi trả tiền cho chúng tôi”. Sau đó ông đưa cho họ một đề nghị. Dandolo nói rằng vua của Hungary đã cướp thành phố Zara từ Venice. (Thực ra, Venice chưa bao giờ nắm giữ Zara, nhưng những người chất phác Bắc Âu không biết điều đó). Nếu quân Thập tự lấy lại được thành phố Zara, Dandolo sẽ xóa nợ cho họ.

Quân Thập tự bao vây Zara. Một vài người trong số họ bỏ mặc cuộc bao vây và đi tới vùng đất Thánh, nhưng phần lớn vẫn ở lại. Họ lấy được Zara và yêu cầu Danolo cung cấp tàu để tới Ai Cập.

Cuộc Thập tự chinh của Dandolo

Quan Tổng trấn nói với họ rằng đã quá muộn. Những cơn bão mùa đông khiến họ không thể đi qua để đến Ai Cập – họ phải đợi cho đến mùa xuân. Tóm lại, đó là lỗi của họ bởi vì họ đã thanh toán nợ quá muộn. Trong khi đó, Giáo hoàng Innocent III[1] đã rút phép thông công tất cả quân Thập tự – những người đã tiến công Zara gây đổ máu cho người theo đạo Cơ Đốc – sau khi tỏ ra rất tức giận. Ít lâu sau đó, Giáo hoàng biết được những người đồng xứ Italy quỷ quyệt của ông đã dẫn đám đông những người vụng về ở phía bắc này vào, ông đã hủy bỏ việc  rút phép thông công nhưng cảnh báo họ không được làm việc đó một lần nữa.

Một thanh niên tên là Alexius Angelus đã xuất hiện ở trại của quân Thập tự. Alexius là con trai của hoàng đế Hi Lạp, vừa bị một kẻ cướp ngôi cũng tên là Alexius hạ bệ . Quân Thập tự không biết điều đó nhưng hoàng tử Alexius là một phần trong âm mưu mà quan Tổng trấn mù lòa dự kiến. Nếu Dandolo có thể sử dụng quân Thập tự để lấy lại quyền lực cho hoàng tử Alexius, anh ta sẽ trở thành con rối của người Venice.

Đưa Alexius trẻ lên ngai vàng là một nhiệm vụ không dễ dàng. Constantinople là thành phố mạnh nhất trên thế giới. Trong nhiều thế kỷ, nó đã đánh bại người Goth, Hung Nô, Avar, Slav, Magyar, Nga và những người A Rập đang cố gắng chiếm lấy nó. Mặt khác, Dandolo kiểm soát lực lượng hải quân mạnh nhất thế giới và bây giờ ông có quyền chỉ huy đội quân đó.

Hoàng tử Alexius đã bị thuyết phục. Geoffroi De Villehardoin – một trong số những lãnh đạo quân Thập tự nhớ lại lời Alexius đã đề nghị:

“Thứ nhất, nếu Chúa cho phép các bạn lấy lại quyền thừa kế cho tôi, thì tôi sẽ đặt toàn bộ đế chế của mình – nơi tôi đã phải xa rời – dưới quyền lực của Rome. Thứ hai, khi tôi hiểu rõ rằng các bạn đã chi phí tất cả số tiền của mình và bây giờ không còn gì, tôi sẽ cho các bạn 200 000 đồng Mác bạc và lương thực cho mỗi người trong đội quân của bạn, chỉ huy cũng như lính. Hơn nữa, chính tôi sẽ đi cùng trong đại đội của bạn đến Ai Cập cùng với 10 000 người, hoặc nếu bạn muốn tôi sẽ cử một số quân đi với bạn, và hơn nữa chừng nào còn sống tôi sẽ duy trì việc trả phí tổn cho 5000 hiệp sĩ để bảo vệ ở vùng đất hải ngoại”.

Quân Thập tự đi thuyền tới Constantinople.

Bản đồ của Constantinopolis
Bản đồ của Constantinopolis dưới thời Đông La Mã (Ảnh: wikipedia)

Cuộc tiến công

Quân Thập tự gửi một phái viên tới kẻ cướp ngôi là Alexius III, nói với ông ta rằng, họ đến để lấy lại ngai vàng cho hoàng tử Alexius. Nếu ông ta nhường ngôi hoàng đế hiện thời  thì có thể sống như một người giàu có. Nếu không, ông ta sẽ chết. Alexius III không chịu từ bỏ ngôi vua. Sau đó, những kẻ xâm lược đưa hoàng tử Alexius lên thành phố trên một chiếc thuyền nhỏ.

Họ nói với đám đông trong thành: “Đây là chúa tể của các người. Hãy tập hợp lại đứng về phe anh ấy nếu không các người sẽ bị tổn hại”. Đám đông không có biểu hiện gì trừ một điều họ thừa nhận Alexius trẻ tuổi.

Ngày hôm sau, đám người của Dandolo bắt đầu cuộc tiến công. Quân đội của đế quốc La Mã phương Đông dàn trận trên bờ biển để đương đầu với họ. Quân Thập tự do dự nhưng quan Tổng trấn nói rằng những con thuyền của ông sẽ dọn đường. Những chiếc máy lăn đá và máy bắn đá trên mũi và phần thân uy nghiêm của những con thuyền chiến bắn mạnh đá và phóng giáo vào quân lính Hi Hạp. Lính bắn nỏ chiến đấu ở đầu và trên sàn thuyền. Quân Hi Lạp lùi lại. Quân Thập tự tiến công, kéo lê những con thuyền vào bờ và thả những chiếc cầu di động. Những hiệp sĩ mặc áo giáp sắt cưỡi ngựa vào bờ với những cây giáo hạ thấp. Người Hi Hạp quay lại và chạy vào trong thành, phá sập cây cầu dẫn tới lối vào. Người Hi Lạp vẫn giữ bến cảng, một nhánh hẹp của biển được gọi là Sừng Vàng. Họ căng một dây xích ngang qua nó từ thành phố tới pháo đài của Galata ở bên kia. Quân thập tự bao vây pháo đài. Người Hi Lạp xông ra phá vây nhưng đã bị đẩy lui trở lại. Quân Thập tự theo sát nên người Hi Lạp không thể đóng cổng pháo đài. Trong khi người Pháp chiếm pháo đài thì người Venice tiến công dây xích. Họ cho hết chiếc thuyền galê này đến chiếc thuyền galê khác đâm vào dây xích. Dây xích đứt.

Dandolo muốn tiến công phía con đê ngăn nước biển của thành phố. Nó chỉ có một bức tường, trong khi trong đất liền có tường hai lớp, với không gian giữa hai thành luỹ hẹp, nên vượt qua bức tường thứ hai sẽ khó nhất. Tuy nhiên, người Pháp phản đối rằng họ là người đã quen với việc tiến công trên đất liền, nên họ cần đất khô ráo ở dưới chân khi chiến đấu. Quân Thập tự sắp xếp công cụ bao vây và những cái nỏ, họ bắt đầu bắn và tiến công cổng tháp bằng thang leo tường pháo đài. Lính đánh thuê người Varangian Guard, Anh và Scandinavia – những người đã ở trong lực lượng bảo vệ hoàng đế từ thời Viking, đã ra sức giữ tháp. Những người Varangian sử dụng rìu lớn của Đan Mạch chém qua áo giáp sắt của quân Thập tự cực kì dễ dàng. Người Pháp thua trận.

Trong khi đó, Dandolo đưa lực lượng riêng của ông tiến công con đê biển. Ông đã dựng tháp để leo qua tường pháo đài, trang bị cầu di động trên sàn thuyền. Những chiếc máy bắn đá và nỏ của người Venice lại tiếp tục bắn. Các con thuyền chiến tiến gần vào. Lần này, những người Hi Hạp bắn trả. Các thủy thủ đoàn Venice lùi về phía sau.

Quan Tổng trấn già bảo một lính thuỷ mang cho ông ngọn cờ của St. Mark – lá cờ thành bang của ông. Giữ lá cờ ở phía trước mình, Dandolo quát vào những lính thuỷ mà ông không thể nhìn thấy: “Cho ta vào bờ, lũ chó hèn nhát các ngươi!”.

Thuyền dừng lại ở chân con đê biển. Một tá lính nhảy ra ngoài để che chắn bảo vệ cho quan Tổng trấn của họ – người đã nhảy ra khỏi con thuyền. Trên tháp của con thuyền, cây cầu di động đổ mạnh xuống và những người lính Venice tiến công con đê. Lúc bấy giờ, những con thuyền chiến khác tham gia cùng họ, người Venice và Hi Lạp đã đánh nhau dọc con đê biển. Lính của Dandolo giành được 25 cái tháp trên con đê và di chuyển vào trong thành phố. Hoàng đế Alexius III kêu lính của ông – những người đang đánh nhau với quân Pháp – chặn người Venice lại. Người Italy rút lui trước cuộc tiến công nhưng họ đốt cháy các ngôi nhà ở giữa họ và quân Hi Lạp. Gió từ biển thổi ngọn lửa lan về hướng những binh lính của hoàng đế, còn người Venice thì củng cố những cái tháp mà họ đã chiếm được. Sau đó, hoàng đế dẫn đội quân của ông ra khỏi thành phố để tiến công quân Pháp.

Cuộc vây hãm Constantinopolis
Cuộc tiến công Constantinopolis (Ảnh: spiderum.com)

Villehardoin nhớ lại: “Chúng tôi chỉ có 6 sư đoàn trong khi quân Hi Lạp có gần 60 sư đoàn, một sư đoàn của họ lớn hơn hẳn sư đoàn của chúng tôi. Tuy nhiên những binh lính của chúng tôi được xếp hàng theo cách mà không thể bị tiến công từ các hướng ngoại trừ từ chính diện”.

Robert de Clari, một trong số quân Thập tự viết: Quân Thập tự “lấy tất cả các cậu bé bồi ngựa và những đầu bếp. Họ là những người có thể mang vũ khí và trang bị cho họ quân trang và vải lót yên ngựa [làm áo giáp] và nồi đồng [làm mũ bảo hiểm]”. Quân  Thập tự  không thể tiến lên, vì lo sợ bị đánh vào sườn, còn quân Hi Lạp không muốn đánh nhau chính diện – vì quân số của họ sẽ ít đi. Hoàng đế dần dần rút quân vào trong thành phố.

Đêm đó, Alexius III và toàn bộ gia đình của ông ta trốn khỏi Constantinople. Những người dân của thành phố giúp Isaac già – vị vua bị cướp ngôi – ra khỏi ngục tối và mở các cổng thành. Constantinople – chưa từng bại trận trước đó – đã bị thất thủ.

Đợt bao vây thứ hai

Isaac đã nhụt chí và bị mù, vì vậy hoàng tử Alexius cùng ông làm hoàng đế. Tuy nhiên, người nắm quyền lực thực sự ở Constantinople là Enrico Dandolo, cũng bị mù như Isaac và còn già hơn nhiều. Quân Thập tự đã yêu cầu Hoàng tử Alexius, bây giờ là Alexius IV, trả tiền và những quân lính mà Alexius đã hứa. Alexius và Dandolo nói với họ rằng kẻ cướp ngôi vẫn chiếm giữ hầu hết đế quốc này, khi giành lại được đế quốc thì Alexius mới có thể trả nợ. Dù vậy, cả Alexius và Dandolo đều biết rằng không có 200 000 đồng mác bạc trong quốc khố và cũng chẳng có tiền để trả cho 10.000 lính đánh thuê như Alexius đã hứa.

Một số người trong quân Thập tự yêu cầu Dandolo đưa họ tới Ai Cập mà không có tiền hay những lính đánh thuê. Dandolo nói ông có thể làm điều đó nhưng thời hạn trong giao kèo chỉ còn có 2 tháng mà ông sẽ không thể tiếp tục cung cấp cho họ sau 2 tháng này nữa. Ông  chỉ ra rằng Alexius đã đưa cho họ 100 000 đồng mác (một nửa số tiền trong thỏa thuận đi tới Venice). Nếu hoàng đế mới có thể bình định đế chế thì chắc chắn sẽ trả phần nợ còn lại. Nếu muốn lấy khoản nợ đó, quân Thập tự có thể giúp hoàng đế mới thực hiện việc đó. Nếu quân Thập tự làm việc đó, Dandolo sẽ để cho họ sử dụng đội thuyền của ông miễn phí thêm một năm nữa. Quân Thập tự đã đồng ý giúp.

Trong khi đó, Giáo hoàng đã nghe nói về cuộc tiến công vào Constantinople. Giáo hoàng giận dữ nhưng ông biết rằng giáo sĩ đại diện cho ông đã cầu chúa phù hộ việc làm táo bạo này, vì vậy ông không thể rút phép thông công của quân Thập tự. Ông quyết định cố gắng hết sức và tận dụng đề nghị của Alexius để đưa Giáo hội chính thống trở lại La Mã.

Ở Constantinople, cuộc chiến giữa người Pháp và người Hi Lạp đã nổ ra. Quân Thập tự đã chán thủ đoạn của hoàng đế. Họ nói sẽ lấy lại khoản tiền của họ bằng vũ lực. Hoàng đế huy động binh lính của ông và buộc họ rời khỏi thành phố. Sau đó, con rể của Alexius III – kẻ cướp ngôi – là Alexius Ducas, tên hiệu Murzuphlus hay còn gọi là Alexius Ducas Murzuphlus, đã dẫn đầu một cuộc đảo chính và phế truất cả Isaac lẫn Alexius IV. Kết quả, Isaac chết vì nguyên nhân tự nhiên và Alexius IV bị treo cổ.

Người Venice và quân Thập tự lại tiến công con đê biển lần nữa, nhưng họ bị đẩy lùi với tổn thất nặng nề. Quân Hi Lạp luôn có thể áp đảo về quân số khi vượt qua các cây cầu di động từ những cái tháp. Dandolo có những con thuyền được buộc cùng nhau, vì vậy ông có thể đưa vào bờ tại mỗi điểm số lính nhiều gấp đôi. Những người phương Tây vẫn không thể tiếp cận cho đến khi một cơn gió mạnh lái hai con thuyền áp vào bờ đê và những người lính ngay lập tức nhảy lên đê. Người Hi Lạp không phát hiện cuộc tiến công đang diễn ra, vì vậy quân Thập tự và người Venice có thể thiết lập một vị trí chắc chắn. Người Hi Lạp di chuyển chống lại họ, các con thuyền khác của người Venice bắn vào những bức tường thành có lỗ châu mai không được phòng thủ. Tới cuối ngày, người phương Tây đã giữ được ba cái tháp. Họ mở một số cổng thành và những hiệp sĩ mặc áo giáp đã tiến công binh lính người Hi Hạp trên phố. Khi đêm xuống, Murzuphlus và đội quân của ông ta chạy trốn.

 

Constantinopolis
Quân thập tự tiến vào thành phố (Ảnh: spiderum.com)

Quả đắng của chiến thắng

Người Pháp và Venice chia những chiến lợi phẩm, hiệp sĩ Pháp lập thái ấp ở Hi Lạp và quên đi cuộc Thập tự chinh. Venice tiếp quản quần đảo Aegean, thực hiện được ước mơ của Dandolo. Tuy nhiên, quan hệ giữa Hi Lạp và Latinh (thuộc Roma) giống như Pháp và Venice chưa bao giờ tốt cả. Bây giờ nó có thể còn tệ hơn. Giáo hoàng không bao giờ thực hiện được ước mơ thống nhất đạo Cơ Đốc của ông.

Constantinople là bức tường thành của những người theo đạo Cơ Đốc chống lại lực lượng Hồi giáo trong nhiều thế kỷ. Chiến dịch của Dandolo đã tàn phá cơ sở hạ tầng của đế chế này và mở đầu cho cuộc xâm chiếm của người Ottoman Thổ Nhĩ Kì vài thế kỷ sau đó (xem Constantinople. Phần II). Tồi tệ hơn là nó đã đặt ra một tiền lệ nguy hiểm chết người. Giáo hoàng đã không tán thành việc xâm chiếm Constantinople nhưng ông thừa nhận đế chế Latinh (Roma)mới. Tiền lệ về chiến dịch chống lại tín đồ Cơ Đốc đã được thiết lập. Trong thời gian trị vì của Innocent, ông đã cho phép một cuộc vận động chống lại những người theo dị giáo Albigensian ở Pháp. Thay vì dựa vào sự thuyết phục đạo đức, giáo hội đã chuyển sang dùng vũ lực một cách rõ ràng. Không lâu sau đó, tất cả các nhóm Cơ Đốc giáo, cả người ủng hộ lẫn kẻ thù của chế độ Giáo hoàng, đã làm theo tư tưởng này. Điều đó dẫn đến những cuộc chiến tranh tôn giáo được đẩy lên đỉnh điểm vào thế kỷ XVI và  XVII – nhìn chung, đây là sự kiện thảm khốc nhất trong lịch sử của nền văn minh phương Tây.

William Weir/ 50 trận đánh thay đổi lịch sử thế giới

Ghi chú:

[1] Giáo hoàng Innocent III với tên khai sinh theo tiếng Ý là Lotario di Segni, là một trong những giáo hoàng hùng mạnh và có tầm ảnh hưởng nhất thời Trung cổ.

Xem thêm:

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây