Bằng chứng khảo cổ học về chiến tranh hóa học 1.700 tuổi

0
17

Một trong những điểm khác biệt của Chiến tranh thế giới thứ nhất là việc sử dụng rộng rãi vũ khí hóa học. Các khí độc có thể gây chết người, bao gồm mù tạt, hơi độc và hơi cay, được sử dụng để vô hiệu hóa và tiêu diệt kẻ thù. Mặc dù vũ khí hóa học đóng vai trò chính trong Đại thế chiến, chúng đã từng xuất hiện sớm hơn nhiều trong lịch sử.

Một trong những những tài liệu sớm nhất ghi nhận việc sử dụng vũ khí hóa học trong văn học phương Tây là thần thoại Hy Lạp về Heracles. Các anh hùng đã nhúng mũi tên vào máu của Hydra để tẩm độc. Các mũi tên tẩm độc cũng được Homer đề cập đến trong cả hai trường ca “Iliad” và “Odyssey”.

Tại Trung Quốc, có nhiều tài liệu ghi chép về việc quân cấm vệ sử dụng khí độc. Khí độc được tạo ra bằng cách đốt các hạt mù tạt hoặc thảo dược có độc tính khác. Quân lính bao vây thường đào các kẽ nứt để bơm những chất độc này vào đường hầm bằng ống thổi.

Các ghi chép về sử dụng vũ khí hóa học cũng xuất hiện trong những nền văn minh cổ xưa của phương Đông. Ví dụ, tại Ấn Độ, việc sử dụng chất độc trong chiến tranh có thể được tìm thấy cả trong hai sử thi tiếng Phạn lớn là “Mahabharata” và “Ramayana” vào khoảng thế kỷ thứ 4 TCN. Hơn nữa, cách thức điều chế các loại vũ khí tẩm độc có thể được tìm thấy trong tác phẩm “Arthashastra” (“Luận về bổn phận” hay còn được dịch là “Khoa học chính trị”  của Kautilya, một vị quan cấp cao và nhà triết học trong triều Chandragupta, vương triều Mauryan, Ấn Độ (322-185 TCN).

Bức tranh minh họa về Trận chiến của Kurukshetra từ Mahabharata. (Nguồn: Wikimedia Commons) Hình nền: (PinkBadger/iStock/Thinkstock)

Tại Trung Quốc, có nhiều tài liệu ghi chép về việc quân cấm vệ sử dụng khí độc. Khí độc được tạo ra bằng cách đốt các hạt mù tạt hoặc thảo dược có độc tính khác. Quân lính bao vây thường đào các kẽ nứt để bơm những chất độc này vào đường hầm bằng ống thổi.

Quay trở lại phương Tây, việc sử dụng khí độc có thể tìm thấy trong chiến tranh Peloponnesus*, diễn ra vào thế kỷ thứ 5 TCN. Trong một trận chiến giữa người Sparta và Athen, những binh lính Sparta đến trước đã đốt hỗn hợp gồm gỗ, hắc ín và lưu huỳnh dưới chân tường thành của người Athen đến sau với hy vọng khói sẽ làm tê liệt đội quân phòng hộ, theo đó, vô hiệu hóa khả năng chống trả trước cuộc tấn công của quân Sparta.

Cho tới nay, những ví dụ trên được thu thập qua các tác phẩm văn học. Bằng chứng khảo cổ học sớm nhất về việc sử dụng vũ khí hóa học được tìm thấy tại Dura-Europos, nằm bên bờ sông Euphrates tại Syria. Dura-Europos là một thành phố La Mã, rơi vào tay Đế quốc Sassaniq vào khoảng giữa thế kỷ thứ 3 TCN.

Di tích Dura-Europos
Di tích Dura-Europos cổ đại bên bờ sông Euphrates, Syria. (Nguồn: Erik Hermans/Flickr)

Mặc dù không được ghi chép chi tiết trong văn học, khảo cổ học đã cung cấp manh mối về những gì đã diễn ra. Các nhà khảo cổ Pháp và Mỹ đã khai quật khu vực Dura-Europos vào những năm 1920 và 30. Trong số di tích tìm thấy có các đường hầm, một được đào bởi người Ba Tư và một được đào bởi người La Mã. Ngoài ra, người ta tìm thấy ít nhất 19 thi thể của binh lính La Mã nằm chồng lên nhau và một thi thể là lính Sassaniq nằm đơn độc trong đường hầm.

Ban đầu, phát hiện khảo cổ này được giải thích là có một trận chiến khốc liệt trong đường hầm, nơi binh lính của Đế chế Sassanians đã đẩy lùi thành công đợt tấn công của quân lính La Mã. Sau trận chiến, quân lính Sassaniq đã phá hủy lối vào hầm bằng cách phóng hỏa, bằng chứng là có sự hiện diện của nhiều tinh thể lưu huỳnh và hắc ín trong đường hầm.

Năm 2009, người ta kiểm tra lại các bằng chứng khảo cổ và đã có nhận định khác về sự kiện này. Những đường hầm này quá hẹp để đánh giáp lá cà. Hơn nữa, vị trí xác của binh lính La Mã bị dồn thành đống cho thấy dường như đây không phải là nơi họ ngã xuống. Một giải thích khác được đưa ra bởi Giáo sư Simon James, một nhà khảo cổ học tại trường Đại học Leicester, đó là binh lính của Đế chế Sassaniq đã sử dụng khí độc giết quân lính La Mã. Khi lưu huỳnh và hắc ín được trộn vào và đốt cháy, nó sẽ tạo thành một loại khí gây nghẹt thở và biến thành axit sunfuric khi lính La Mã hít vào. Chỉ sau vài phút, quân lính La Mã trong hầm sẽ chết.

Điều này xảy ra khi đường hầm của quân Sassanid bị binh lính La Mã phá vỡ. Đường hầm của quân La Mã ở ngay phía trên quân Sassanid. Người lính Sassanid bị chết đơn độc có thể là nạn nhân do chính vũ khí của mình gây ra. Khi dọn hầm, lính Sassanid đã dồn đống xác lính La Mã để chặn lối vào đường hầm và tiến hành phá hủy địa đạo này.

Những phát hiện khảo cổ học tại Dura-Europos cho thấy chất độc hóa học đã được sử dụng trong thời cổ đại và lần đầu tiên cung cấp bằng chứng cụ thể mà các nguồn văn học không nêu. Câu hỏi đặt ra là những vũ khí hóa học như vậy có được sử dụng thường xuyên hay không. Liệu có phải Dura-Europos là minh chứng duy nhất về việc sử dụng vũ khí hóa học, hay những vũ khí hóa học này đã được sử dụng rộng rãi? Có lẽ còn cần nhiều hơn nữa các bằng chứng khảo cổ để có thể trả lời những câu hỏi này.

Chiến tranh Peloponnesus (431.TCN-404.TCN), là cuộc chiến giữa 2 thành bang Hy Lạp cổ đại là Athen và Sparta.

Bởi: Dhwty, Ancient-Origins.net

Xem thêm: